Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı İklim Teknolojileri sohbetlerinde konuğumuz Türkiye’nin atık yönetimindeki öncü adımların mimarı: Ali Kantur. ITC Entegre Katı Atık Sistemleri’nin Kurucusu ve Yönetim Kurulu Başkanı Kantur, girişimcilik serüveni boyunca sadece iş kurmakla kalmadı, aynı zamanda Türkiye’nin çevre ve enerji alanında dönüşümüne de yön verdi. Çöpten enerji üretimine ve tarımsal inovasyonlara, yeşil metanol üretiminde sürdürülebilir şehir çözümlerine uzanan Kantur, sıra dışı projelerini ve Türkiye’nin iklim teknolojileri yolculuğuna dair görüşlerini bizlerle paylaştı.

Daha önce de bilmediğimiz çok iş yapmıştık

Ali Bey, size oyun kurucu diyorum. Çünkü yaşamınızın her safhasında yeniliklere adım atmış ve bir oyun kurmuşsunuz. Girişimleriniz, Türkiye’nin pek çok alanda gelişimine sebep olmuş. Bugün Ankara Mamak Çöplüğü, çöpten elektrik üretilen, üzerinde yaşam alanları olan bir alan. Bu işler ise aklınıza bir fıkra ile düşmüş. Anlatır mısınz?

Ankara-İstanbul uçağında yanıma genç bir arkadaş oturdu. Konuşmaya başladık ve dedi ki “Biz Ankara’daki çöp işini devraldık.” Çöpün içinden plastiği, metali, kağıdı ve organiği ayırarak gelir elde edip katı atık bertarafı ve yönetimi işini yapacağız. Konuşmalardan katı atık yönetimi ve Yap-işlet-devret konusunda bilgilerinin olmadığını anladım ve özellikle bu konuda karşılaşacakları problemleri anlattım. Üç ay sonra beni aradı ve ofisime geldi. “Ne dediyseniz başımıza geldi. Biz zordayız, yardım edin” dediler. Mamak sahası civarındaki koku vs. sorunlarını bildiğimden “Gel akıl vereyim ama beni o kokulu yere götürme“ dedim. Bu konuşmadan bir hafta sonra yine bir uçuş sırasında yanıma oturan farklı bir kişi tesadüfen şöyle bir fıkra anlattı; “İki gezegen birbiriyle konuşuyormuş. Birinci gezegen demiş ki başıma korkunç bir felaket geldi. Diğeri ne oldu diye sorunca, birinci gezegen bende insan çıktı demiş. Diğer gezegen biraz daha tecrübeliymiş buna nazaran. Demiş ki merak etme, bunlar zaten on bin yılda kendi kendilerini yok ediyorlar” Bu fıkrayı dinleyince bir an durdum. Gezegende insan çıkınca ne oluyor gezegene? Aslında şu dakika biliyorum ki bir gezegende insan varsa o gezegenin sonu gelmiş demektir. Seyahat sonrası Ankara’ya dönünce, o genci çağırdım birlikte Mamak Çöplüğü’ne gittik. Burnumuzu tutuyoruz; inanılmaz bir koku ve görüntü var. Çünkü orada sadece çöp yoktu. İçlerinde çocukların da olduğu yaklaşık dört yüz kişi yaşıyordu. Böylelikle bu işe girdik. Çünkü bu sorun için bir çözüm lazımdı. Biz de katı atık işine başlarken ne yapacağımızı bilmiyorduk. Fakat bir farkımız vardı, daha önce de bilmediğimiz çok iş yapmıştık. Sonuç olarak bu fıkra bizi böylece çok komplike ama aynı zamanda insanlık için çok önemli bir işe başlatmış oldu.

Bu kadar çok işi layığı ile yapmanın bir formülü var mı?

Öncelikle bilginizi, kültürünüzü ve görgünüzü arttırma merakınız var mı? İkincisi saydam mısınız? Şeffaf bir yaklaşım çok önemli. Üçüncüsü doğru ve etkili diyaloğa sahip olmak. Dördüncüsü ölçülebilir (accountable) olabilmek. Son ve en önemlisi ise iyi niyet. Bu varsa zaten gerisini halletmek kolay. Türkiye olarak geri dönüşüm sektöründe yer alabiliriz. Bütün atıklarla ilgili doğru kararlar alıp çok kısa zamanda doğru finansmanlarla ve doğru denetimlerle bunları yapabileceğimiz kanaatindeyim.

“Türkiye olarak geri dönüşüm sektöründe yer alabiliriz. Bütün atıklarla ilgili doğru kararlar alıp çok kısa zamanda doğru finansmanlarla ve doğru denetimlerle bunları yapabileceğimiz kanaatindeyim.

Orman sahibi olan ülkelere para ödememiz lazım

Peki, iklim teknolojileri odağında Türkiye’nin geldiği noktayı nasıl görürsünüz?

Bu yeni bir sektör. Katı atığın yönetimiyle ilgili biz başladığımızda hemen hemen hiçbir şey yoktu. Hiçbir şeyden, bu noktaya çok kısa bir zamanda geldik. Mesela Türkiye’deki evsel atığın nasıl çözülebileceği, hangi finansman mekanizmalarının kullanılacağı ve bu finansman mekanizmalarının nasıl bir yük getireceği konularını netleştirdik. Gördük ki aslında önemli bir yük getirmiyor. Çok çok düşük yüklerle bütün bunları çözebilecek planlar hazırlıyoruz. Bununla bitmiyor. İklim değişikliği dediğimiz zaman olay çok büyük bir problem. Çözümler önemli. Bu çözümlerden aklıma gelenler. Mesela ormanlar. Dünyanın orman sahibi olan ülkelere ormanı muhafaza ettiği hatta büyüttüğü için para ödemesi lazım. Mevcut karbondioksit salımlarını azaltmakla bu işi becermemiz mümkün değil. Bunun ötesinde oluşmuş karbondioksit içinde çözümler bulmamız lazım.

Çöp işinde irade lazım

Konuşmalarınızda diyorsunuz ki ”Çöp işini iyi anlamak lazım” Açar mısınız?

Çöp işinde bir irade lazım. İl il farklılıklar var. Dünyayı gezdim. O kadar farklı toplama teknikleri var ki. Ancak bu iş için bir irade lazım. Bilgi ve irade ortak ilerlemeli. Bilgi ve irade olduğu takdirde Türkiye bu sektörü çok iyi noktalara taşıyabilir. Yani bugün bu konuda artık Avrupa’yı saymıyorum. Onlar bizden 100 yıl önce başlamışlar. Bir kere bir problem olduğunu anlıyorlar. Çözüm üretiyorlar. Finansmanı sağlıyorlar. Bütün ilgili kurumlar el ele çalışıyorlar.

Çöpte patates yetiştirmek

Şu anda eskiden çöp olan alanda sera kurduk. Klasik domates vesaireden sonra bambaşka bir teknikle patates tohumu üretmeye başladık. Düşünün ki bir yan iş olarak girdiğimiz bu işte Türkiye’deki patates tohumunun %13’ünü üretir duruma geldik.

Tam yerine gelmişken o konuya girelim mi? Bir patates tohumundan normalde 6 kök alınırken şu anda 100’ün üzerinde kök alabiliyorsunuz. Doğru söylüyorum değil mi? En önemlisi de farklı bir teknikle üretim yapıyorsunuz. Anlatır mısınız?

Biz acaba kökleri havada besleyebilir miyiz diye düşündük. Bilimsel makalelerden yararlanarak arkadaşlarımız bunu yürüttü ve 6 yılın sonunda bu işi yapar hale geldik. Kökleri havada besliyoruz. Serada kök başına 100’ün üstünde yumru alabiliyoruz. Bu inanılmaz bir üretim. Ancak yine bilmediğimiz bir işi öğrenerek, bilimsel metotlara oturtarak başarmış olduk.

Yeni bir alana giriş yaptınız. Atıklardan metanol üretimi. Bu alana girmekteki isteğiniz neydi?

İşleri yaparken bir probleminiz varsa farklı çözüm yolları bulmanız lazım. A-B-C-D planlarınız olmalı. Biz elde ettiğimiz metandan elektrik üretiyoruz. Ancak lojistik işlerinde karbondioksit vergileri geliyor. Karbondioksit ve emisyon vergilerinden kurtulmak için lojistik firmaları yeşil metanol kullanmak zorunda kalıyorlar ve yeşil metanol için farklı bir fiyat ödemeye razı oluyorlar. Çünkü bizim burada yeşil metanol üretimimizin maliyeti yüksek. Katı atık bertarafı yapan firmaların elektrik üretimi de yüksek maliyetlidir. Biz elektrik üretirken atığı bertaraf ediyoruz ve çevreyi koruyoruz.

Peki metanolde özel bir tercihiniz var mı?

Metanolde pazar tercihi değil de alıcı tercihimiz var.

“Bazen rekabeti önlüyorsunuz diye düşünülebilir. Tam aksine hatayı önlüyoruz. Ülkemizde bir başka sorun da her sektörde gereksiz sayıda firma oluşmasıdır. Firmalar büyümeden parçalanıyor veya küçük ve deneyimsiz üreticiler büyüme potansiyeli olan kuruluşların gelişmesini engelliyor.”

Temel teknolojilerde mevcut teknolojiyi kullanmak gerek

Biyogaz ve katı atık geri dönüşüm tesislerinin teknolojik dönüşümünü kritik görüyor musunuz?

İyi ki sordunuz bu soruyu. Şimdi bazen şununla karşılaşıyorum. Yakma tesisini önünüze gelene yaptıramazsınız. Olgunlaşmış teknolojileri kullanmanız lazım. Tabii ki teknoloji gelişiyor. Ancak bunlar temel teknolojiler. Temel teknolojilerde kolay değil bir zıplama yapmak. Bu işler temel yatırımlar, ağır yatırımlar ve burada mevcut teknolojileri kullanarak ilerlemeniz lazım. Bazen rekabeti önlüyorsunuz diye düşünülebilir. Tam aksine hatayı önlüyoruz. Ülkemizde bir başka sorun da her sektörde gereksiz sayıda firma oluşmasıdır. Firmalar büyümeden parçalanıyor veya küçük ve deneyimsiz üreticiler büyüme potansiyeli olan kuruluşların gelişmesini engelliyor.