Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) öncülüğünde 1994 yılından bu yana 45 ülkede uygulanan Temiz Üretim (Eko-Verimlilik) Programı ülkemizde, İspanya Hükümeti tarafından desteklenen ve 2008 yılında yürürlüğe girmiş olan “MDG-F 1680 Türkiye’nin İklim Değişikliğine Uyum Kapasitesinin Geliştirilmesi” Birleşmiş Milletler (BM) Ortak Programı’nın “bir alt programı” olarak başlatılmıştır.
BM Ortak Programı kalkınma, çevre, sanayi, tarım ile ilgili bileşenlerden oluşmakta ve BM’ye bağlı ilgili kurumlar tarafından ortaklaşa yürütülmektedir. BM Ortak Programı için belirlenen pilot bölge Seyhan Havzası olup, Ortak Program’ın ana faydalanıcısı Çevre ve Orman Bakanlığı’dır. BM Ortak Programı’ndan beklenen en önemli çıktılardan biri “iklim değişikliğine uyum için ulusal stratejinin belirlenmesi ve kalkınma planları çerçevesine yerleştirilmesi”dir.
Yapılan bilimsel araştırmalara göre, gerek pilot bölge olan Seyhan Havzası, gerekse ülkemizin genelinde iklim değişikliğinin neden olduğu en belirgin etki yağışların ve yeraltı sularının azalması, kullanılabilir su miktarının düşmesi ve su geriliminin artmasıdır. Bu kapsamda, Ortak Program’ın sanayi ile ilgili ayağında, “iklim değişikliğine uyumun, temiz üretim ve eko-verimlilik uygulamaları ile sağlanabileceği”nden hareketle, UNIDO’nun sorumluluğunda Eko-Verimlilik (Temiz Üretim) Programı yürürlüğe girmiştir. Programın süresi yaklaşık 3 yıl olup, Haziran 2011’de tamamlanması öngörülmektedir. TTGV tarafından yürütülmekte olan Program’ın temel amacı, eko-verimlilik (temiz üretim) alanında ulusal kapasitenin oluşturularak bir eko-verimlilik (temiz üretim) merkezi kurulmasıdır.
Program, “iklim değişikliğine uyum” konulu BM Ortak Programı’nın alt programı olduğundan, pilot uygulama seviyesinde temiz üretimin “su tüketimi” boyutu esas alınmakta; Program genelinde UNIDO metodolojisine uygun olarak, tüm boyutlarıyla eko-verimlilik ve temiz üretim kavramlarının yerleşmesi ve yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.
Program kapsamında öncelikle, çevresel ve ekonomik parametreler çerçevesinde Seyhan Havzası Bölgesi’ndeki öncelikli sektörler belirlenmiştir. Bunlar, Tekstil - Deri, Gıda - İçecek, Kimyasal Madde ve Metal İşleme - Makine sektörleridir.
Program’ın başından bu yana yerel, ulusal ve uluslararası işbirliği ağlarının oluşturulmasına yönelik çeşitli faaliyetler gerçekleştirilmiştir. Yerel paydaşlarla işbirliği içinde farkındalık yaratmaya ve bilgilendirmeye yönelik toplantılar düzenlenmiştir. Bu kapsamda Adana, Kayseri, Niğde ve Ankara’da düzenlenen toplantılar ile toplam 200 katılımcıya ulaşılmış, katılım sağlanan diğer etkinlikler aracılığıyla ise yaklaşık 450 kişiye daha Program ve çıktılarına ilişkin bilgi verme imkanı bulunmuştur.
Seyhan Havzası’nda, öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren firmaların belirlenerek “su tasarrufu” boyutu öncelikli olmak üzere eko-verimlilik pilot uygulamalarının gerçekleştirilmesine yönelik faaliyetler devam etmektedir. Bugüne kadar 3 firmada projeler başlatılmış olup, bu 3 firmada gerçekleştirilen projelerden beklenen ortalama su tasarruf oranı %30-35, toplam azaltım miktarı ise 420.000 m3/yıl’dır. Halen 3 firmada proje geliştirme çalışmaları devam etmektedir.
Ulusal kapasitenin güçlendirilmesi, ulusal uzmanların yetiştirilmesi ve orta-uzun vadede Eko-Verimlilik Merkezi’nin işbirliği içinde çalışacağı ağyapının geliştirilmesi amacıyla iki aşamalı bir eğitim programı düzenlenmiştir. Katılım talebinin çok yüksek olduğu eğitimlerin ilk aşamasında toplam 68 katılımcıya Eko-verimlilik Temel Eğitimi, ikinci aşamada ise ilk aşamanın katılımcıları arasından belirlenen 25 katılımcıya ileri düzeyde uygulamalı eğitimler verilmiştir. Katılımcılar arasında, bu alanda yaygınlaştırma, uygulama, eğitim, vb. hizmetler verebileceği öngörülen çevre ve enerji verimliliği danışmanlık şirketleri, üniversiteler, ilgili kamu kurumları, merkezler, birlikler, sanayi kuruluşları, sanayi odaları, OSB’ler, vb. yer almıştır.
Bundan sonraki süreçte, işbirliği ağlarının güçlendirilmesi, pilot projelerin tamamlanması, izlenmesi, dokümante edilmesi, sektörel kılavuzların hazırlanması ve yaygınlaştırma faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi hedeflenmektedir.
Detaylı Bilgi için:
www.ekoverimlilik.org
